Home / DA SE NE ZABORAVI I NE PONOVI / STRADANJE SRBA U KONJIČKOM KRAJU: I smrću poniženi

STRADANJE SRBA U KONJIČKOM KRAJU: I smrću poniženi

U dosadašnjem ratu u Hercegovini sa sigurnošću se može reći da su najgore prošli Srbi sa teritorije opštine Konjic. U nekim selima u ovoj opštini rat je bukvalno počeo u aprilu. Mnogi Srbi su još i ranije vidjeli šta im se sprema, pa je već do 1. maja prošle godine u veliko srpsko selo Bradina bilo pristiglo oko 600 izbjeglica iz Konjica, Mostara, Bijelog Polja, Jasenjana, Jablanice, Ostrošca, Požetve i drugih mjesta. Do 15. maja u Bradinu su pristigle i izbjeglice iz spaljenih srpskih sela Blace i Džepi, zatim iz Ljute, Zlatara, Brđana – više od hiljadu, uglavnom žena i djece.

Napad na Bradinu

Bradina je napadnuta prvi put 12. maja. Grupu od desetak ustaša iz Podorašca i oko stotinu muslimana iz sela Repovci, Bale i Zukići, organizovao je i predvodio, u svojstvu komandira HVO, Zvonko Zovko, sin Pere (Percana), ustaše iz Drugog svjetskog rata. U ovom napadu učestvovao je i bivši trgovac u Bradini Anđelko, s nadimkom Prinke, i njegov brat, šofer, Meho Alibegović, prevoznik, neki Mandžuka, koji se prethodno pročuo po tome što je preoteo ženu roćenom bratu Amiru, njegov sin, svi iz Repovca, i drugi.

Od 12. do 25. maja ustaške snage su neprestano zasipale širi rejon Bradine mitraljeskom vatrom i artiljerijskim granatama, da bi 26. maja snage HOS-a i bivše TO u jačini od oko 3.500 ljudi, izvršile napad sa svih strana. Muslimani su napadali iz pravca sela Repovci, Bulatovci, Tuhotići, Višnjevica, iz okoline Buturović Polja, a Hrvati iz Buturović Polja, Trešnjevice i iz mjesta u zapadnoj Hercegovini.

U napadu su učestvovali i muslimani iz Konjica, sela Brđani i Džepi, sa konjičke strane, iz pravca Crvenih Stijena i Laništa muslimani iz sela Glavatičevo, Bjelimići, Humoljani, Lukomir, Spiljani, Čuhovići, a iz pravca Sarajeva muslimani iz sela Pazarić, Osenik, Luke, Tarčin, Japalaci, Budmulići, Vukovići, ojačani sa oko 800 zelenih beretki iz Hrasnice i pripadnicima HVO iz Kreševa.

Napadom je rukovodio Zvonko Zovko, sada dozapovjednik brigade HVO, a među napadačima su bili i braća Zdeno i Ivica Grbavac, sinovi Rude G rbavca, koji je u Konjic doselio iz Ljubuškog. Ova dvojica su poznati po tome što su prvi u Konjicu, čim je počeo rat u Hrvatskoj, počeli da nose ambleme, sa njemačkom zastavom i oznake HDZ, i što su učestvovali u ratnim operacijama u Hrvatskoj gdje su vršili zločine nad Srbima i odakle su u Konjic dovozili opljačkane automobile, tehničku robu i dragocjenosti. Ovi rođaci Mate Bobana iz G ruda bili su glavni finansijeri HDZ u Konjicu, a učestvovali su i u nabavci vojne opreme i naoružanja.

Branioci Bradine, bez pomoći sa strane, ovom napadu se nisu mogli oduprijeti. Ustaše su sve muškarce (oko 240) odvele u selo Čelebići, gdje je hangar bivše JNA pretvoren u logor, a više od 500 žena, djece, nemoćnih zatvoren je u OŠ u Bradini.

Stratište u Čelebićima

Prilikom hapšenja i privođenja likvidirali su preko 100 Srba, a potom je u logoru u Čelebićima umoreno još najmanje 80 zatvorenika. Na licu mjesta, ustaše su toga 26. maja ubile Vasa Vujičića, iz Bradine, braću Slobodana i Velimira Živaka, TomuŽivaka, VeselkaŽivaka. Zdravka Živaka, Ratomira Draganovića, Nedjeljka Draganovića (svi iz sela Brđani), kao i gotovo kompletne porodice Žuža, Kuljanin, Đorđić i Gligorović.

Ova ubistva su počinili pripadnici HOS-a u crnim ustaškim uniformama, kojima je rukovodio Goran Stanić iz Buturović Polja. Ovog je Stanića, u svojoj kući, u odbrani, ubio učitelj Kuljanin, zvani Nekara, ali je tom prilikom i sam poginuo.

Već pominjani Zvonko Zovko je tada, prema svjedočenjima Ljiljane Gligorević i braće Ahmeta i Haska Jusufbegović, zarobljenom srpskom vojniku Sretku Kuljaninu, u zaseoku Bratosovo, odsjekao glavu, odnio je u Konjic, gdje su je šutirali, a potom nabili na kolac.

Šta je sve rađeno Srbima u Bradini i okolini za vrijeme i poslije ovoga napada, teško da će se, u pojedinostima, ikada saznati, ali se zna da je srpski narod u ovoj opštini doživio, i da i danas doživljava, pravu golgotu. Likvidacije su nastavljene. Početkom jula ubijena je četvoročlana porodica profesora Đure Golubovića – Đuro, žena mu i sinovi od 4 i 6 godina. Golubović je uhapšen u stanu u Konjicu pod optužbom da posjeduje radio-stanicu. Naravno, to je bila puka izmišljotina. Goluboviće su poveli da ih, tobože, sprovedu na srpsku teritoriju, ali su ih na zvjerski način umorili u selu Spiljani.

Ustaše su u Konjicu ubile i Novaka Ljeskića i penzionisanog milicionera Sušu sa ženama. Njihove leševe su bacili u Neretvu. Likvidirali su i Srbina s nadimkom Magazin. Noću između 27. i 28. januara ove godine u selu Brđani prvo su silovali, a zatim ubili žene braće Nedjeljka i Rajka Draganića i njihovog oca Boška u njihovoj kući.

Još gora od smrti su mučenja kojima su bili izloženi Srbi u logoru u selu Čelebiću. Tu je bio dozvoljen svaki način iživljavanja nad nedužnim zatočenicima – ženama, djecom, starcima, nemoćnima. Glavni rekviziti za mučenja i premlaćivanja su bile sajle, željezne šipke, krampovi, lopate, palice od dasaka. Zatvorenicima su palili minerski štapin u gaćama. Tjerali su da brat brata udara do smrti, da se jedan na drugom perverzno iživljava i sl.

Posebno se, kao dželat, mučitelj, zlikovac, isticao izvjesni Londžo, zvani Zenga, mladić od dvadesetak godina, musliman. Učestvovao je u svim ubistvima u logoru. Jedan od svjedoka veli: „Računam da je ubio 15ljudi”. Zatvorenike je tukao bejzbol- palicom, udarao čizmom po grudima i trbuhu dok bi pravili sklekove, pržio im jezike užarenim nožem, tjerao ih da užareni nož drže u rukama, stavljao im gas maske sa zaptivačem na cjedilu, posipao zatvorenike benzinom i barutom i palio ih od čega su se stvarale teške rane i opekotine, Mirku Đorđiću usijanom pincetom je čupao jezik, Momiru Kuljaninu nasuo je punu šaku benzina, zapalio benzin i prisilio ovoga da to drži dok sav benzin u šaci ne izgori.

Jedne noći iz sela Zukići dovedena je porodica Đorđić – otac Jelenko, majka Anđa i sinovi Veselko (22) i Vaso (24), pod optužbom da su davali hranu „srbočetničkim odmetnicima”. Anđu i Jelenka su prvo pustili, a potom ih ubil i u njihovom selu, a mladiće su podvrgli užasnim mukama. Zenga im je deformisao lica i tukao ih sajlom i letvama do iznemoglosti.

Zločini Hazima Delića

Sve je u ovom logoru bilo sračunato da se ljudi unište, da se duhovno i fizički obogalje, kažu preživjeli zatvorenici. A najgore je bilo u podzemnim objektima ”šestica” i „devetka”. Tamo su muke bile najteže, najsvirepiji metodi mučenja.

Uz sve, logoraše su tjerali da kopaju rovove na prvim linijama, prema selu Borci, da ukopavaju kontejnere za duži boravak ustaša na prvim linijama, da prave zaklone za artiljerijska oruđa, a u hranu su im stavljali čak i – prezervative!

Sve ovo pokazuje da se radi o spodobama koje od svega ljudskog imaju tek ime. Mržnja je jedina energija koju posjeduju. Mržnja prema svemu srpskom. Diluvijalna, patološka mržnja. Mržnja kao vrhunski oblik psihološke degradacije i duhovnog ponora.

U ovom logoru umoreni su još: Pero Mrkajić (Bradina), Čedo Avramović (nastavnik, Bradina), Neđo Milošević (lovočuvar, Konjic), Neđo Vujičić (Zukići), Gotovac (Bjelovina), 60-godišnji Samouković (Bradina) i još 11 Srba iz šireg rejona Bradine.

Donedavno upravnik logora u Čelebiću je bio Hazim Delić, iz sela Orahovice, pripadnik zelenih beretki. Prije rata je bio vlasnik manje prodavnice u Konjicu u kojoj je prodavao beretke zelene boje, oznake sa polumjesecom i zvijezdom, ambleme Patriotske lige, a još u februaru prošle godine oblačio je dijelove ustaške uniforme sa odgovarajućim oznakama.

U logoru se sve radilo po Delićevim upustvima i odobrenjima. On je odlučivao o načinu mučenja, ponižavanja, o životu i smrti zatvorenika. I sam je mučio ljude. Na pitanje zašto su ovi u zatvoru odgovarao je, okrećući se i pitajući zatočenike:“Jeste li vi Srbi? Jeste! Eto!”

Delić je lično prisiljavao zatvorenike da se tuku međusobno, da, na primjer, otac udara sina cipelom ili motkom, i obrnuto. Ako bi ocijenio da udarci nisu oni „pravi“, naređivao je nekom od čuvara da tuče obojicu.

Posebna Delićeva specijalnost je bila kazna – nespavanjem. Na njegove oči jednog starca tukli su kundacima do smrti. „U srce, u srce!”, derale su se ustaše, optužujući čiču da je 1941. godine ubio dva muslimana. Kada su ga ubili u čelo su mu, kao i drugima, ukucali bedž SDS-a. Neđu Miloševića, šezdesetogodišnjaka iz sela Džepi, po Delićevom nalogu, usmrtili su drškama alatki, kundacima, letvama, pred vratima hangara. Isto tako, i 60-godišnjeg Simu Jovanovića iz sela Idbar. Neđo i Milan Samouković, iz Bradine, gledali su, bespomoćno, kako im usred dana ubijaju, divljački, kukavički, zlikovački, oca Boška.

Najgora zlostavljanja su činjena kada bi u logor dolazile grupe uniformisanih Hrvata ili muslimana s namjerom ”da vide četnike”. Dolazili su, međutim, i strani tv novinari i snimatelji. Oni su se, tobože, interesovali za „uslove života” u logoru. Tako je u julu prošle godine došla jedna arapskatv ekipa. Intervjuisali su nekoliko zatočenika. Svi su potom pretučeni jer su, navodno, „govorili istinu”. Drugom prilikom zatvorenike su tukli stražari dok su ih Arapi snimali. To je kasnije bio dokaz, tamo, za arapski svijet, „kako Srbi muče i tuku zatočene muslimane u BiH“. Torture nad zatvorenicima su vršene i nakon svake posjete predstavnika Međunarodnog Crvenog krsta.

Logoraši iz logora u selu Čelebiću prebačeni su 17. decembra u Konjic gdje je u logor pretvorena sportska sala ”Musala”. Trenutno je tuoko 100zatočenihSrba. Komandant logora je Ismet Hebibović. U odnosu na Delića, blaži i umjereniji.

Građani nultog reda

Ali, nisu samo logoraši ovi nesrećni ljudi, u sali „Musala”. Logoraši su i hiljadu Srba, koliko ih je od oko 7.000 još u Konjicu. Oni su građani nultog reda. Prvu pomoć u hrani dobili su tek u januaru. Gotovo niko od njih nema nikakvih novčanih primanja. Zvanično, Srbi sposobni za borbu, nisu mobilisani, ali ih ima u radnoj obavezi. Jedino Srbi plaćaju kartu ako putuju vozom koji saobraća tri puta dnevno od Jablanice do Pazarića. Oni koji ne podliježu vojnoj obavezi, kao, naravno, i oni putem razmjene oslobođeni, mogu napustiti Konjic, ali su svu svoju imovinu dužni ustupiti organima vlasti na korištenje.

Sudski organi Republike Srpske i Vojske Republike Srpske podnijeli su krivične prijave protiv svih koji su se na bilo koji način ogriješili o ljudske norme i nasrnuli na srpski narod u cilju da ga fizički istrijebe, i tako, u etničkom smislu, očiste čitav prostor opštine Konjic. Osim pomenutih u ovom tekstu, za svoje zločine odgovaraće i: Hamid (milicioner) i Fadil (prevoznik) Spiljak iz sela Šunje, jer su, uz ostalo, omogućili da se izvrši silovanje nad tri žene srpske nacionalnosti u zatvoru u OŠ u Bradini; Brišo Školjo, drvosječa iz sela Stojkovići, jer je u Bradini, u avgustu prošle godine, pred kafanom „Mićo”, ustaškom kamom zaklao Bosiljku Kuljanin; Mehmedalija Rizvić, iz Bradine, jer je u toku ratnih operacija hapsio, dovodio u koncentracioni logor, silovao i ubijao civilno stanovništvo srpske nacionalnosti; Džeko Rustan, zbog maltretiranja i silovanja; Emin Budžo, iz sela Osenik, jer je sa sinovima Ćamilom, Samirom i Amirom zapalio crkvu u tom selu; Redžo Ljevo, iz sela Zukići, jer je zaklao četvoročlanu porodicu Đorđić, ali i mnogi drugi.

Konjička opština je odista pravo stratište srpskog naroda, koji je tamo živio odvajkada. Ono što su doživjeli Srbi u Bradini ravno je biblijskom ljudskom stradanju, ali i biblijskom zapamćenju naroda.

srbiubih.com

IZVOR: „SRPSKA VOJSKA“ – List Vojske Republike Srpske, godine II, broj 7, 21. april 1993.

 

About admin

Check Also

Optužnica za zločine u Konjicu

Tužilaštvo BiH podiglo je optužnicu protiv Zdenka Grbavca /51/ i Željka Šimunovića /54/ koja ih …

2 comments

  1. Nekad iza 20 aprila 1993 g. kad je od muslimana zauzeto Donje Selo netko je zavapio da se spasu bolesne i šlagirane žene iz Bradine koje su ostale u Lozinim kućama. Nas trojica bez razmišljanja smo pod okriljem duboke noći otišli do njih. Satima smo ih jednu po jednu u dekama snosili do ispod pravoslavnog groblja a onda do Drecelja u đipu, to neću nikad zaboravit. Ko su bile te žene iz Bradine, vjerojatno nikom nije ovakva prića ni bitna al eto želio sam je isprićatt. Nažalost kad sam negdje pročitao ispovjest neke žene iz Bradine da su u Donjem Selu bili u logoru i ograđeni žicom, nisam mogao vjerovati. Mogu li očekivat i hvala od nekog za koga si samo jedan „ustaša“ više, ma koliko god se trudio biti čovjek u vremena zla.

  2. Desimir Mrkajic

    Hvala ljudino nosio si moju majku i tetku. Ja sam tad bio u logoru. ZNA SE TO I CIJENI..

    Ja se zovem MRKAJIC DESIMIR.

    Ako ti ima volju, javi se ovim putem, da se upoznamo.Ja zivim sad u Bileci.

    Jos jednom VELIKO HVALA.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *