Home / О Коњицу / Насељлја / Брадина / DA SE NE ZABORAVI I NE PONOVI : ‚‚Zločin u Bradini 1992.god.“

DA SE NE ZABORAVI I NE PONOVI : ‚‚Zločin u Bradini 1992.god.“

Zločin u Bradini 1992. je naziv za organizovano etničko čišćenje Srba od 25. do 27. maja 1992. u mestu Bradina (Hercegovina). Tom prilikom je oko 3.000 pripadnika muslimanske Armije BiH i hrvatskih snaga Hrvatskog Vijeća Odbrane, Hrvatskih Oslobodilačkih Snaga napalo Bradinu.

Za samo dva dana ubijeno je više desetina Srba, dok je više stotina Srba je odvedeno u logore Musala, Čelebići i Lora.

Haški tribunal ovaj užasan zločin i zločince koji su ovo počinili nikada nisu hteli da procesuiraju. Tužilaštvo Bosne i Hercegovine je pokrenilo istragu prvo 2009. da bi na inicijativu međunarodnog tužioca u BiH naglo prekinulo zbog „nedostataka dokaza“, druga istraga je pokrenuta tek 2011. godine.

Ključni svedoci u roku od 3 dana od pokrenute istrage pod nerazjašnjenim okolnostima nađeni mrtvi. Danas je Bradina pusta, nema više pravoslavnih Srba. Njeni žitelji su danas daleko od zavičaja, uglavnom po inostranstvu.

PRETHODNICA

SFR Jugoslavija je bila federativna država sastavljena od 6 republika(SR Slovenija, SR Hrvatska, SR Bosna i Hercegovina, SR Crna Gora, SR Srbija i SR Makedonija). I Jugoslavija i JNA su bile po svojoj definiciji zamišljene na bratstvu i jedinistvu svih naroda i narodnosti koji su živeli u SFRJ . Društveno-ekonomsko uređenje SFRJ je bio socijalizam. Ustav Jugoslavije od 1974. godine doneo je decentralizaciju SFRJ , koja je kasnije omogućila separatističkim snagama u Sloveniji i Hrvatskoj, a kasnije i u Bosni i Hercegovini, da započnu razbijanje Jugoslavije, praćeno krvavim ratovima i progonima. U svim Ustavima Jugoslavije, Jugoslovenska Narodna Armija je bila definisana kao jedina oružana sila na teritoriji SFRJ , a samim time i jedini međunarodno priznati vojni subjekat. Krajem 1989. godine, Skupština SFRJ donosi amandmane na Ustav, pa tako se jednopartijski sistem zamenjuje višepartijsk sistem. Što je značilo da pored jedine do tada partije SKJ, sada mogu da se osnivaju i druge stranke.

Krajem januara 1990. godine dolazi do raspada Saveza Komunista Jugoslavije, na čuvenom 14. kongresu SKJ u Beogradu, kada je došlo do oštrih verbalnih sukoba slovenačkih i delegata iz SR Srbije, oko viđenja budućnosti zajedničke države SFRJ. Slovenačka delegacija napušta zasedanje, odmah zatim i delegacija SR Hrvatske, čime je rad kongresa doveden z pitanje. Nakon njih i delegacije SR Bosne i Hercegovine i SR Makedonije napuštaju rad kongresa. Tako je posle 45 godina prekinuta vladavina komunista u SFRJ.

Situacija u Bosni i Hercegovini

Bosna i Hercegovina je centralna republika SFR Jugoslavije, u kojoj su živeli muslimani, Srbi i Hrvati, zajedno sa nacionalnim manjinama. 18. novembra 1990. godine održani su prvi višestranački izbori nakon Drugog svjetskog rata. Vlast je formirana od stranaka antikomunističke koalicije: SDA, SDS i HDZ. Narodni poslanik koji je dobio najviše glasova je Fikret Abdić (47,4%), uspješan privrednik iz Velike Kladuše. Ali je on sklonjen u stranu od muslimanskih ekstremista zbog toga što nije želio rat, niti sukobe sa Srbima. Ustvari, oni je bio samo mamac muslimanskim biračima na izborima. Tako je predsjednik predsedništva BiH postao Alija Izetbegović, predratni robijaš i autor čuvene šovinističke „Islamske deklaracije“. Predsjednik Skupštine BiH postao je Momčilo Krajišnik iz stranke SDS, a Hrvat Jure Prelivan premijer SR BiH. Ova koalicija je izdržala 15 mejseci. Urušila se na početku ratnih zbivanja u BiH, aprila 1992. godine.

Vodeći članovi muslimanske Stranke Demokratske Akcije: Alija Izetbegović, Ejup Ganić, Haris Silajdžić i dr. su još 1991. godine donijeli odluku da ne žele Bosnu i Hercegovinu u Jugoslaviji, odnosno da žele nezavisnu BiH. Tu su se planovi stranaka SDA i HDZ poklapali, ali su obije stranke željele da imaju etnički i verski čistu državu. Odnosno Hrvati su željeli BiH da pripoje Hrvatskoj, a muslimani islamsku republiku. Ideju o nezavisnoj Bosni i Hercegovini su svakako širili i mediji. Još oktobra 1991. godine u sarajevskim novinama pojavljivale su se otvorene pretnje srpskom narodu. Između ostalog najavljivano je obnavljanje tzv. Handžar divizije, ustaške jedinice koja je 1941-1945 počinila stravične zločine nad Srbima u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Tu formaciju su činli uglavnom muslimani. Inače, ustaška zlodjela u Bosni i Hercegovini su dosegnula svoj vrhunac (Prebilovci, Drakulić, Bileća, Gacko, Donja Gradina, Kupres).

U avgustu 1991. počinje organizovano naoružavanje muslimana i Hrvata u BiH koje je išlo preko stranaka SDA i HDZ, sa ciljem napada na Jugoslovensku Narodnu Armiju. Oktobra 1991. počelo je osnivanje mjesnih odbora paravojne formacije „Zelene beretke“ i „Patriotske Lige BiH“. U Mostaru je u drugoj polovini 1991. bilo puno pripadnika JNA, koji su dolazili iz Hrvatske (Dalmacija i Dubrovački rejon), odakle su bili protjerani ili povučeni. Oni su krajem marta 1992. povučeni u Užice (Srbija).

1. marta 1992. godine organizovan je referendum o odvajanju Bosne i Hercegovine od SFRJ, gde je 62,4% birača glasalo za nezavisnost. Dan kasnije u Sarajevu su pripadnici „Zelenih beretki“, koje predvodi kriminalac Ramiz Delalić Ćelo, pucali na srpske svatove na Baščaršiji i ubili starog svata Nikolu Gardovića, a sveštenika Radenka Mikovića ranili. To je bio događaj koji je najavio krvavi bosansko-hercegovački rat 1990-ih, a to je bio i jedan od povoda da se raspadne još uvjek mješovita policja u Sarajevu. Nakon toga, usljedilili su brojni napadi na srpska mjesta u BiH, kao i pripadnike JNA (Sijekovac, Kupres, Sarajevo, Tuzla…). Međunarodni predstavnici su bili samo nijemi posmatrači.

Situacija u Bradini

Opština Konjic na mapi BiH

Bradina je do ratnih dešavanja u Bosni i Hercegovini 1992. bila etnički čisto srpsko naseljeno mesto sa oko 1.200 ljudi, odnosno 90% stanovnika Bradine bili su Srbi. To najveće srpsko mesto između Sarajeva i Mostara. U okolini Bradine rođen je i poglavnik NDH: Ante Pavelić (ustaški zločinac). Tokom Prvog svetskog rata i Drugog svetskog rata Bradina je pretrpela velike ljudske i materijalne gubitke, pa je tako i nacionalna struktura u Bradini i okolini značajno promenjena. A nakon Drugog svetskog rata, vešto se sakrivala nacionalna pripadnost žrtava (Srba), kao i izvršioca zločina (Hrvata i muslimana).

Uvođenjem višepartijskog sistema u SFRJ 1990. godine i u opštini Konjic dolazi do formiranja lokalnih odbora prvo SDA, zatim HDZ, pa tek onda SDS 1990. Tako i dolazi do toga da je privatni preduzetnik Delajić Zejnel (rođen 25.3.1948), koji je pre rata živeo u Beogradu, Nemačkoj, Austriji, organizovao ilegalno naoružavanje Hrvata i muslimana u opštini Konjic, još maja 1991. Tu mu je pomagao i Mucić Zdravko (rođen 30.8.1955). Oni su doveli aprila 1992. godine pripadnike paravojne jedinice HOS iz Splita, da im pomognu u etničkom čišćenju srpskog stanovništva.

Sve civilne, policijske i paravojne vlasti u Konjicu maja 1992. su bile upoznate i povezane sa etničkim čišćenjem Srba iz Bradine. Preko medija lokalnih i republičkih stalno se širilo antisrpsko raspoloženje, a Srbe su nazivali „ćetnicima“, kako Hrvatima i muslimanima preti opasnost od njih. U tim ratnohuškačkim govorima su se isticali: Stjepan Galić iz Radio Konjica, Etem Badžak iz lista „Oslobođenje“ i Ilija Šagolj član HVO.
ZLOČIN

Oko 3.000 dobro naoružanih pripadnika muslimanskih „Zelenih Beretki“ i „Patriotske Lige“, kao i hrvatskih paravojnih formacija HOS i HVO, su upali 25. maja 1992. u Bradinu gde su započeli ubijanje srpskih civila, silovanja, kao i paljenje crkve SPC Vaznesenja Gospodnjeg. U tom prvom danu su ove združene muslimansko-hrvatske snage silovale najmanje 5 Srpkinja, ubile najmanje 38 civila, a u narednih dva dana ubijeno je još dvadesetak, dok je još 200 Srba iz Bradine odvedeno u splitsku Loru i konjičke logore: Čelebići i Musala, odakle se malo ko vratio. Tamo u logorima su civili iz Bradine, narednih meseci bili izloženi stravičnoj psiho-fizičkoj torturi od strane muslimansko-hrvatskih stražara. Ove logore u opštini Konjic lično je posećivao ratni predsednik BiH, Alija Izetbegović i bio je upoznat sa mučenjima Srba. U Bradini tih dana maja 1992. puno srpskih kuća je opljačkano, a potom i spaljeno.

Srpski civili koji su ubijeni 25-27. maja 1992. u Bradini pokopani su u masovnoj grobnici odmah pored pravoslavne crkve Vaznesenja Gospodnjeg. Hrvatske i muslimanske snage su platile lokalnim Romima da dovuku srpske leševe do te masovne grobnice, gde su i pokopani.

IMENA ŽRTAVA

Žrtve koje su ubijene 25 – 27. maja 1992. godine.

1. Mrkajić V. Mirko zvani Knez (1930)
2. Mrkajić M. Zoran (1957)
3. Mrkajić M. Rade (1938)
4. Mrkajić S. Spasoje (1958)
5. Žuža S. Todor (1933)
6. Žuža S. Jovo (1928)
7. Koprivica B. Njegoš (1974)
8. Koprivica Đ. Srđo (1949)
9. Živak S. Veseljko (1970)
10. Živak A. Zdravko (1963)
11. Živak S. Velimir (1961)
12. Živak S. Slobodan (1957)
13. Živak Č. Tomislav (1971)
14. Kuljanin D. Gojko (1962)
15. Kuljanin B. Goran (1966)
16. Kuljanin S. Drago (1924)
17. Kuljanin D. Milenko (1967)
18. Kuljanin P. Milorad (1925)
19. Kuljanin V. Nedeljko (1958)
20. Kuljanin R. Pero (1965)
21. Kuljanin M. Petko (1930)
22. Kuljanin R. Radenko (1959)
23. Kuljanin Đ. Ratomir (1914)
24. Kuljanin M. Slobodan (1960)
25. Kuljanin R. Sretko (1960)
26. Kureš T. Bogdan (1923)

NALOGODAVCI

• Dr Rusmir S. Hadžihuseinović, lekar specijalista (urolog), rođen 23.5.1947. u Konjicu. Predsednik SDA u Konjicu od 3. avgusta 1990. godine. Predsednik Opštine i Ratnog predsedništva Konjic.

• Guska I. Jasmin, veterinar, iz Orašja, rođen 1953. Prvi sekretar SDA Konjic 1990. Načelnik policije SUP Konjic..

• Dr Safet Ćibo, lekar-ortoped, rođen 1945. godine u selu Spiljani.

• Delalić Zejnel, privatni preduzetnik, živeo u Nemačkoj i Austriji pre rata. Rođen 25. 3. 1948. godine u Ostrošcu, kraj Jablanice. Bio je komandant muslimanske vojske i TO, glavni koordinator za sve akcije na prostoru Konjica, Jablanice i Prozora.

• Mucić J. Zdravko zvani „Pavo“, Hrvat iz Konjica, rođen 30.8.1955. godine u Spiljanima, Opština Konjic, bio zaposlen u alatnici fabrike „Unis Igman“. Pre rata bio osuđivan. Povezan sa Zejnelom Delalićem.

• Delić I. Hazem, bravar iz Orahovice, Opština Konjic, rođen 14.5.1960., zaposlen u ŠIP „Prenj“ u Konjicu na održavanju motornih vozila.

• Hebibović Ismet zvani „Broćeta“, iz Konjica, komandant logora Musala.

• Gačić Esad, upravnik logora Musala 1994-1995. godine
GODINAMA KASNIJE

1998. godine je napravljena ekshumacija srpskih leševa iz masovne grobnice kod pravoslavne crkve, koji su ubijeni 25. – 27. maja 1992. i sahranjeni su na gradskom groblju u Trebinju.

Bradina danas postoji samo kao geografski pojam. Danas je to pusto naselje, vratilo se samo troje ljudi da žive. Nekadašnji stanovnici Bradine danas su rasuti svuda po svetu (Trebinje, Višegrad, Beograd, Novi Sad, Kanada, Australija…). Ko god da je pokušao od starih stanovnika Bradine da se vrati ili obnovi svoju kuću nije uspeo, jer mu pod okriljem mraka kuća bude opljačkana i uništena.

Bradina početkom 21. veka

Juna 2008. godine je podignut spomenik žrtvama rata u Bradini, a 28. juna 2008. je i osveštan. Na imanju Bogdana Kureša, Srbina iz Bradine, koji je ubijen na kućnom pragu 25. maja 1992. nakon rata izgrađena je džamija (muslimanska verska bogomolja), a na ulazu u džamiju postavljena je i tabla na kojoj je pisalo da je 25. maja 1992. oslobođena od „ćetnika“ iz Bradine.

Iako u Bradini nije bilo paravojnih formacija sa srpske strane 1992-1995. Potomci Bogdana Kureša pokrenuli su postupak radi izmeštanja džamije sa njihovog imanja.

 

 

 

DOKUMENTARNI FILMOVI

Dokumentarni film „Jauk“, govori o tome šta se sve dešavalo u Bradini krajem maja 1992. kako je ona etnički očišćena i šta se sve posle rata dešavalo. Isto tako, dokumentarni film „Stan’ Neretvo“ govori o progonu i sudbini porodice Slobodana Benđa, koji je kao dečak prognan, a otac mu odveden u logor Musala…

SUĐENjA I OPTUŽNICE

MUP Republike Srpske je Tužilaštvu BiH 2008. godine dostavio dokaze za podizanje optužnice protiv pripadnika muslimanske Armije BiH: Zije Landže, Faika Špage i Vahida Alagića, da bi 2009. godine Tužilaštvo BiH zaustavilo istragu, na inicijativu međunarodnog tužioca u BiH, Dejvida Švindimana, uz obrazloženje da „nema dokaza“.

2011. godine Tužilaštvo BiH je podiglo optužnicu protiv Miralema Macića, koji je sudijama kazao imena nalogodavaca zločina u Bradini 25-27. maja 1992, a to su: Jasmin Guska (načelnik MUP-a Konjic za vreme rata) i Enes Tucaković (načelnik policijske jedinice u Konjicu). Tužilaštvo BiH je u januaru 2012. pojačalo istragu u ovom slučaju i počelo da prikuplja dokaze za suđenje, ali pod sumnjivim okolnostima u samo nekoliko dana tokom januara 2012. umiru sva trojica optuženih (Guska, Tucaković i Macić) za ovaj zločin u Bradini 25-27. maja 1992. iako niko od njih nije imao teške zdravstvene probleme.

Tužilaštvo BiH u svom posedu ima ratni dnevnik koji je vodio Mirlaem Macić, gde su svi događaji 1992-1995. detaljno opisani, između ostalog i kompletna povezanost civilne, policijske i vojne vlasti u Konjicu tokom rata, samim time i saučesnici u etničkom čišćenju Srba sa tog područja.

Da se ne zaboravi i ne ponovi!

 

zlocininadsrbima.com

About admin

Check Also

27 ГОДИНА ОД СТРАДАЊА 13 СРПСКИХ ЛОГОРАША У СПОРТСКОЈ ДВОРАНИ У КОЊИЦУ

27 ГОДИНА ОД СТРАДАЊА 13 СРПСКИХ ЛОГОРАША У СПОРТСКОЈ ДВОРАНИ У КОЊИЦУ ОД ХРВАТСКО МУСЛИМАНСКЕ …

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *